Demonstratie papier splitsen voor Bureau Metamorfoze
Datum: zondag 5 oktober 2008

Eerder dit jaar zijn diverse mensen van Bureau Metamorfoze, waaronder Dennis Schouten, Eric van der Doe en Alexandra Daniëls bij ons langs geweest om te komen kijken naar het proces van het splitsen van papier, een techniek die door slechts enkele restauratoren in Nederland wordt beheerst.


Restaurator Tycho Kloeg legt aan de mensen van Metamorfoze het principe van papier splitsen uit


Papier splitsen

Papier splitsen is een methode die tot doel heeft het papier van binnen te verstevigen. Daartoe wordt het document zowel aan de voor en achterzijde vastgelijmd met thermoplastische lijm aan een omslagvel wat groter is dan het document zelf.
Vervolgens wordt het omslagvel, en daarmee ook het te verstevigen document, uit elkaar getrokken.


Er wordt voorzichtig in een hoek begonnen met het uit elkaar trekken van de 2 delen



Heel voorzichtig wordt door 2 personen het papier "gesplitst"



De voor en achterzijde van het document zijn nu los van elkaar



Je kijkt nu als het ware in het binnenste van de patiënt, waarbij de teksten aan de voor- en achterzijde in spiegelbeeld te zien zijn


Vervolgens kun je de beide zijden afzonderlijk doubleren, zodat je 2 losse documenten krijgt die een normale stevigheid hebben. Je kunt ook de 2 afzonderlijke delen weer op elkaar bevestigen, zoals het origineel ook was. Door vooraf dan Japans papier aan te brengen verstevig je de kern van het (voorheen zwakke) document.
Naderhand moet het omslagvel natuurlijk wel weer worden verwijderd, dat gebeurt met speciale enzymen.
Het splitsen van papier is een spectaculaire methode die in sommige gevallen de ideale oplossing om een document te verstevigen en te bewaren voor de toekomst.

Bureau Metamorfoze

Metamorfoze is het Nationaal Programma voor het Behoud van het Papieren Erfgoed, een samenwerkingsverband tussen de Koninklijke Bibliotheek en het Nationaal Archief. Het programma is een initiatief van het Ministerie van OCW.
Metamorfoze subsidieert conserveringsprojecten die door erfgoed instellingen worden uitgevoerd binnen bepaalde criteria. Erfgoed instellingen kunnen aanspraak maken op een subsidie van 70% van de totale project kosten. Om voor subsidie in aanmerking te komen, kunnen de instellingen projectvoorstellen indienen bij het Bureau Metamorfoze. Het Bureau Metamorfoze toetst of de voorstellen voldoen aan de richtlijnen, en draagt de projecten ter goedkeuring voor aan de beoordelingscommissie Metamorfoze.

Het programma heeft tot doel het door versneld autonoom verval bedreigde papieren erfgoed te behouden. Autonoom verval is verval dat door gaat, ook als aan alle voorwaarden voor zorgvuldige bewaring wordt voldaan. Vormen hiervan zijn: verzuring van het papier, inktvraat en kopervraat. Verzuring komt voor in vrijwel alle papieren documenten van na ca. 1840. Inktvraat en kopervraat kunnen voorkomen in geschreven papieren documenten daterend vanaf de Middeleeuwen waarin bepaalde soorten inkt zijn gebruikt.

Restauratie atelier Sterken BV en Metamorfoze

Restauratie atelier Sterken BV heeft voor Bureau Metamorfoze al diverse opdrachten mogen uitvoeren. Meestal houdt een opdracht in dat een archief eerst gerestaureerd wordt zodat het zonder problemen verfilmd kan worden (dus dat er bij het verfilmen geen fragmenten verloren kunnen gaan door de zwakke staat). Vervolgens gaan de documenten naar een verfilmingsbedrijf waar ze dan digitaal worden vereeuwigd. Aansluitend komen de documenten nog éénmaal terug in het atelier waar ze worden ontzuurd.
Vervolgens gaan de documenten terug naar de instelling waar ze dan onder de juiste klimatologische omstandigheden worden opgeborgen. Het digitale exemplaar wordt gebruikt voor raadplegingen en wordt in vele gevallen op het internet geplaatst zodat het voor het grote publiek ook raadpleegbaar is.